Debaty

Program

  • Duch romantyczny i ideologie
    sobota, 14 października 2017, godz. 17.00
    goście: Arkadiusz Bagłajewski, Karol Kleczka, Tomasz Kozak, Michał Kuziak, Zbigniew Majchrowski, Paweł Rojek
    prowadzenie: Maria Marszałek

  • Inny kanon
    sobota 28 października 2017, godz. 17.00
    goście: Dariusz Kawa, Jarosław Klejnocki, Dorota Masłowska, Andrzej Skrendo, Dariusz Sośnicki, Katarzyna Tubylewicz
    prowadzenie: Olga Brzezińska

wstęp wolny

* * * *

Duch romantyczny i ideologiE

Gdy tu mój trup w pośrodku was zasiada. W oczy zagląda wam i głośno gada – pisał Adam Mickiewicz. Czy wieszcz przewidział między innymi i to, że w 150 lat po jego śmierci będzie się w Polsce toczyła ożywiona dyskusja nad jego dziedzictwem, w której różne obozy polityczne będą wyrywać sobie sztandar z jego postacią? Niestety ideologiczne użycie nie idzie w parze z uważną lekturą tekstów.

Nie podlega wątpliwości, że romantyzm, będący ważnym składnikiem polskości (niezależnie od tego, jak ją definiujemy), służył politycznie między innymi jako zachęta do boju i poświęcenia, narzędzie państwotwórcze umacniające struktury władzy czy rewolucyjny impuls w obszarze kontrkultury. W czasach po transformacji ustrojowej uśmiercony przez uproszczone odczytanie tekstów Marii Janion, po prawie dwudziestu latach powraca dla jednych jako kolejna inkarnacja zagrażającego upiora, a dla innych figura bohatera i wyzwoliciela.

W momencie silnej polaryzacji opinii publicznej interesująca jest sytuacja, w której dwie strony sporu budują swoje, wykluczające się nawzajem komunikaty, odwołując się do tej samej tradycji literackiej. Muzeum Pana Tadeusza, stworzone wokół rękopisu poematu, jest dobrym miejscem do tego, by ponad podziałami zastanowić się jeszcze raz nad tym, w jaki sposób mądrze korzystać z romantycznego spadku.

GOŚCIE

Arkadiusz Bagłajewski – pracownik Instytutu Filologii Polskiej UMCS. Zajmuje się romantyzmem (jest autorem monografii o K. Ujejskim i Z. Krasińskim) i współczesnością (książka Mapy dwudziestolecia 1989–2009). Ostatnio połączył te zainteresowania jako autor książki Obecność romantyzmu (2015). Redagował kwartalnik literacki „Kresy” (1989–2010; w latach 1995-2010 był redaktorem naczelnym).

Karol Kleczka – doktorant filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim, przygotowujący pracę poświęconą metafizycznym aspektom współczesnych teorii prawdy. Dziennikarz i redaktor portalu DEON.pl. Wcześniej także stały współpracownik miesięcznika „Znak”, sekretarz redakcji i zastępca redaktora naczelnego kwartalnika „Pressje”. Publikował m.in. w „Tygodniku Powszechnym”, miesięczniku „W drodze” i kwartalniku „Kontakt”. Interesuje się problemami Kościoła w świecie współczesnym i kulturą masową.

Tomasz Kozak – artysta wizualny, teoretyk. Twórca filmów animowanych (Czarna burleska, Opera Ocalenia, 627 Romans Dżentelmena) oraz interdyscyplinarnych projektów wideo (m.in. Zmurzynienie, Lekcja lucyferyczna, Flash of the New Flesh). Autor książek: Wytępić te wszystkie bestie? (2010), Akteon. Pornografia późnej polskości (2012), Poroseidy. Fenomenologia Kultury trawersującej (2017). Pracuje na stanowisku adiunkta w Instytucie Sztuk Pięknych UMCS w Lublinie.

Michał Kuziak – polski historyk literatury, doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, pracuje w Zakładzie Komparatystyki Instytutu Literatury Polskiej. Autor książek poświęconych Mickiewiczowi, Słowackiemu i retoryce, a także prac dotyczących literatury romantycznej, literatury współczesnej oraz teorii literatury i komparatystyki literackiej, publikowanych w kraju i za granicą (m.in. w „Pamiętniku Literackim”, „Tekstach Drugich”, „Ruchu Literackim”, „Przeglądzie Humanistycznym”). Członek rady wydawniczej serii „Polonistik im Kontext” i „Czarny romantyzm”. Stypendysta Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej (2001–2002). Członek zarządu Polskiego Stowarzyszenia Komparatystyki Literackiej.

Zbigniew Majchrowski – literaturoznawca i teatrolog, profesor w Katedrze Teorii Literatury i Krytyki Artystycznej Uniwersytetu Gdańskiego, członek Komitetu Nauk o Literaturze PAN. Jest autorem książek: „Poezja jak otwarta rana”. Czytając Różewicza, Gombrowicz i cień wieszcza, Cela Konrada. Powracając do Mickiewicza, Różewicz z serii „A to Polska właśnie”, Mickiewicz i wiek dwudziesty. Redagował z Marią Janion tom Odmieńcy z cyklu „Transgresje”. Współautor i redaktor wielu prac zbiorowych; ostatnio opracował wybór sztuk teatralnych Ireneusza Iredyńskiego Kreacja. Dramaty w serii „Dramat polski, Reaktywacja”.

Paweł Rojek – doktor filozofii, socjolog, adiunkt w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, były redaktor naczelny kwartalnika „Pressje”. Ostatnio opublikował książki Awangardowy konserwatyzm. Idea polska w późnej nowoczesności oraz Liturgia dziejów. Jan Paweł II i polski mesjanizm. Laureat stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców (2015–2018).

PROWADZENIE

Maria Marszałek – historyk sztuki, psycholog. Doktorantka na wydziale filologii polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Pracuje w Dziale Organizacji Wydarzeń Muzeum Pana Tadeusza.

*  *  *  *

Inny kanon

Modernistyczne rozumienie kanonu literatury jako zbioru ważnych dzieł jest w ponowoczesnych czasach obiektem ataków podejmowanych z różnych pozycji. Walka o to, aby uwzględniać w nim dotychczas pomijanych, albo o to, aby uwspółcześniając go, czynić bardziej zrozumiałym dla współczesnego odbiorcy, działała niejednokrotnie odświeżająco i ożywczo poprzez „wpuszczanie świeżej krwi”. Przyczyniła się także do rozmycia jego granic i jeszcze bardziej skomplikowała odpowiedź na pytania o to, czym właściwie stał się kanon literatury. Nie jest jasne ani to, czym kanon powinien być, ani kto powinien decydować o jego kształcie – literaturoznawcy komparatyści, pisarze, wydawcy, czytelnicy?

Interesujące jest również, jak na kanoniczność tekstów wpływają dynamicznie zachodzące zmiany w sposobach komunikacji, wymuszane przez technologiczny rozwój kształtujący policentryczne społeczeństwo sieci, w którym zatarła się granica pomiędzy nadawcą i odbiorcą komunikatów oraz pomiędzy specjalistą i amatorem. Wciąż jednak pozycje są umieszczane (nie bez kontrowersji) na listach lektur szkolnych, klasycy są wydawani w seriach, prowadzi się rankingi bestsellerów. Może właśnie w obecnych czasach kanon jest szczególnie potrzebny jako narzędzie budowania wspólnoty? Tylko jaki kanon?

GOŚCIE

Dariusz Kawa – polonista, kulturoznawca, współzałożyciel krakowskiego Klubu Inicjatyw Kulturalnych „Riposta”, działacz Fundacji im. Maurycego Mochnackiego, członek redakcji dwumiesięcznika „Arcana”, obecnie pracownik Instytutu Książki. Mieszka w Krakowie.

Jarosław Klejnocki – poeta, eseista, prozaik, krytyk literacki. Edytor wydania korespondencji Bolesława Micińskiego z Jerzym Stempowskim, współautor serii podręczników licealnych „Słowa i teksty”. Nauczyciel języka polskiego w warszawskich liceach (1988–2008) oraz w Zakładzie Metodyki na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Dyrektor Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie (od 2010) i członek jury Warszawskiej Premiery Literackiej. Członek Społecznej Rady Kultury przy Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy (2012–2015).

Dorota Masłowska – urodzona w Wejherowie autorka głośnej Wojny polsko-ruskiej pod flagą biało-czerwoną, za którą otrzymała Paszport Polityki i nagrodzonego Nagrodą Nike Pawia królowej, dramatopisarka. Mieszka w Warszawie.

Andrzej Skrendo – historyk i teoretyk literatury, krytyk literacki. Autor m.in. książek Tadeusz Różewicz i granice literatury. Poetyka i etyka transgresji (2001) oraz Przodem Różewicz (2012). Zajmuje się literaturą nowoczesną, zwłaszcza poezją, a także teorią literatury: hermeneutyką, dekonstrukcją, konstruktywizmem. We współpracy z E. Kuźmą oraz J. Madejskim wydał i opracował antologię Konstruktywizm w badaniach literackich (2006). Członek Komitetu Redakcyjnego „Pamiętnika Literackiego”. Pracuje w Instytucie Polonistyki i Kulturoznawstwa na Uniwersytecie Szczecińskim. Niegdyś dziennikarz, m.in. prezes zarządu i redaktor naczelny Polskiego Radia Szczecin oraz kierownik Redakcji Literackiej II Programu Polskiego Radia w Warszawie.

Dariusz Sośnicki – poeta, redaktor, wydawca; redaktor naczelny Wydawnictwa Ossolineum (od listopada 2015). Za swoją poezję nominowany do Paszportu „Polityki” oraz do Nagrody Literackiej Gdynia. W 2003 roku otrzymał medal Młodej Sztuki. Przez lata związany z wydawnictwem W.A.B., gdzie prowadził dział polskiej prozy.

Katarzyna Tubylewicz – pisarka, kulturoznawczyni i tłumaczka z języka szwedzkiego (m.in. Majgull Axelsson i Jonasa Gardella). Autorka powieści Własne miejsca, Rówieśniczki i Ostatnia powieść Marcela, a także głośnego zbioru reportaży i rozmów o współczesnej Szwecji Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie. Dyrektorka Instytutu Polskiego w Sztokholmie (2006–2012) oraz dyrektorka programowa pierwszej edycji festiwalu Odnalezione w Tłumaczeniu. Gdańskie Spotkania Tłumaczy. Prowadziła zajęcia na temat kultury polskiej na Uniwersytecie Sztokholmskim. Współpracuje z „Krytyką Polityczną” i „Gazetą Wyborczą”. Jest pomysłodawczynią i współautorką antologii rozmów na temat promocji czytelnictwa Szwecja czyta. Polska czyta. Mieszka w Sztokholmie i w Warszawie.

PROWADZENIE

Olga Brzezińska  prezeska Fundacji Miasto Literatury, członkini zarządu Fundacji Sztuki Nowej ZNACZY SIĘ i dyrektorka programowa Festiwalu Miłosza. Filolog, kulturoznawczyni, europeistka, absolwentka podyplomowych studiów menedżerów kultury (SGH). Wieloletni nauczyciel akademicki (Instytut Europeistyki oraz Centre for European Studies, Uniwersytet Jagielloński). Współtworzy wielodyscyplinarne projekty kulturalne, m.in. Festiwal Miłosza, „Krakowskie Księgarnie na Medal”, Dni Tranströmerowskie, Jazzformance oraz „Do ucha” – cykl słuchowisk poetyckich.