Konferencja dla nauczycieli polonistów

  • Wielkim poetą był! Adam Mickiewicz i Tadeusz Różewicz w kanonie lektur szkolnych
    wtorek, 14 listopada, 2017, godz. 14.00
    goście: Wojciech Browarny, Eryk Cichocki, Elżbieta Kielman, Lucyna Kościelniak, Maria Marszałek, Dorota Michułka, Magdalena Musiał, Bożena Święch, Sławomir Żurek
  • wstęp bezpłatny, obowiązują zapisy: edukacja-mpt@ossolineum.pl

W ramach konferencji chcemy poruszyć problemy związane z nauczaniem języka polskiego w szkole znajdującej się w czasie transformacji. Chcemy rozważyć i przedyskutować kwestie dotyczące pracy z nową podstawą programową w szkole podstawowej (klasy IV–VII) i liceum, a także pracy polonistycznej w gimnazjum, idącym jeszcze starym trybem. Chcemy porozmawiać o obecności wieszczów i ich poezji (Mickiewicz i Różewicz) w podstawie programowej oraz pracy nad tą poezją z młodzieżą.

Program konferencji

  • godz. 14.00 – Otwarcie konferencji

Panel I: Literatura współczesna w programie nauczania
prowadzenie: Maria Marszałek

  • godz. 14.00 – Sławomir Żurek, O kreacjach Zagłady w najnowszej literaturze polskiej. Propozycje lekturowe do kanonu, który ktoś w końcu przeczyta
  • godz. 14.30 – Wojciech Browarny, Różewicz niekanoniczny
  • godz. 15.00 – dyskusja
  • godz. 15.15 – przerwa kawowa

Panel II: Adam Mickiewicz w programie nauczania
prowadzenie: Magdalena Musiał

  • godz. 15.30 – Dorota Michułka, Tradycja i nowoczesność. Nowy kanon lektur wobec wyzwań nowej rzeczywistości
  • godz. 16.00 – Bożena Święch, „Pan Tadeusz” w praktyce szkolnej
  • godz. 16.30 – Elżbieta Kielman, Grzeczność nie jest nauką łatwą ani małą. Z „Panem Tadeuszem” lekcje w dobrym stylu
  • godz. 17.00 – Eryk Cichocki, Jak Mickiewicz nas reformować / cywilizować będzie i konstytuować?
  • godz. 17.30 – Lucyna Kościelniak, Oferta lekcji dla maturzystów – czy można przygotowywać się do egzaminu poza szkołą?
  • godz. 17.45 – Magdalena Musiał, Lekcje w Muzeum Pana Tadeusza. Oferta nieoczywista
  • godz. 18.00 – Zakończenie

***

Tematyka i goście konferencji

Sławomir Żurek, O kreacjach Zagłady w najnowszej literaturze polskiej. Propozycje lekturowe do kanonu, który ktoś w końcu przeczyta.

Zakres tematyczny wystąpienia:

Od 1989 roku w szkole trwa intensywna dyskusja na temat kanonu lektur, jaki powinien poznać uczeń w ciągu dwunastu lat kształcenia. Ze względu na spory ideowe (jak chociażby pytanie: które teksty są ważne dla polskiej tożsamości?), a także ciągle zwiększającą się liczbę utworów literackich wartych przeczytania (co nieustannie zmusza do postawienia pytania: jak wybrać te najciekawsze?) nauczyciele-poloniści stają przed nie lada dylematem. Co brać pod uwagę w doborze tekstów do wspólnej lektury na lekcjach języka polskiego? Jakość estetyczną czy poruszaną tematykę? Czy warto sięgać po teksty najnowsze, a może należy trzymać się tylko klasyki? Które tematy są fundamentalnie ważne?

Według wielu ekspertów z zakresu kultury wciąż jednym z najważniejszych problemów współczesnego świata jest znaczenie Zagłady Żydów podczas II wojny światowej. Kulturowa dyskusja w Polsce zintensyfikowała się zwłaszcza po roku 2000, kiedy został opublikowany esej Sąsiedzi Jana Tomasza Grossa. W tej dyskusji wzięło udział m.in. bardzo wielu polskich literatów. Warto na lekcjach języka polskiego przyjrzeć się twórczości niektórych z nich, szczególnie tych najmłodszych: Igora Ostachowicza, Mariusza Sieniewicza, Piotra Pazińskiego czy Piotra Szewca w kontekście Mistrzów literatury polskiej podejmujących ten temat, takich jak Tadeusz Różewicz, Jerzy Andrzejewski, Czesław Miłosz, Henryk Grynberg, Adolf Rudnicki, Bogdan Wojdowski, którzy mieli osobiste doświadczenie Zagłady.

prof. dr hab. Sławomir Żurek – dyrektor Międzynarodowego Ośrodka Badań nad Historią i Dziedzictwem Kulturowym Żydów Europy Środkowej i Wschodniej w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. Kierownik Katedry Dydaktyki Literatury i Języka Polskiego oraz Pracowni Literatury Polsko-Żydowskiej w Instytucie Filologii Polskiej KUL. Członek Towarzystwa Naukowego KUL, Polskiego Towarzystwa Studiów Żydowskich,Towarzystwa im. Adama Mickiewicza, Komisji Edukacji Szkolnej i Akademickiej Komitetu Nauki o Literaturze Polskiej Akademii Nauk, Komitetu ds. Dialogu z Judaizmem Rady Episkopatu Polski, Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów. Stypendysta: Fundacji Fulbrighta w University of Notre Dame w USA (2002–2003), Katholieke Universiteit Leuven w Belgii (2006–2007), Universita’ Degli Studi di Milano (2016). Laureat wielu nagród, ostatnio otrzymał dyplomem „Chroniąc Pamięć” (2015) Funduszu Michaela Traisona dla Polski, Jewish Community Centre w Krakowie oraz Żydowskiego Muzeum Galicji w Krakowie.

Wojciech Browarny, Różewicz niekanoniczny.

Zakres tematyczny wystąpienia:

  • związek pisarstwa Tadeusza Różewicza z Wrocławiem i Dolnym Śląskiem;
  • nieznane teksty Różewicza z okresu partyzanckiego i dziennikarskiego;
  • nienapisana powieść autobiograficzna Sobowtór;
  • stosunek do środowiska artystycznego we Wrocławiu na przełomie lat 60. i 70.;
  • kwestia jego „relacji” z innymi wielkimi pisarzami.

dr hab. prof. UWr Wojciech Browarny – historyk literatury polskiej, krytyk literacki, regionalista, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Wrocławskiego. Pracuje w Instytucie Filologii Polskiej UWr. Kieruje Zakładem Historii Literatury Polskiej po 1918 roku, Pracownią Literatury Polskiej po 1989 roku i Śląską Pracownią Regionalistyczną. Zajmuje się współczesną polską prozą, kulturą literacką na Śląsku po 1945 roku, antropologicznymi problemami nowoczesności. W 1996 ukończył filologię polską na Uniwersytecie Wrocławskim. W latach 1996–1999 kierował działem krytyki pisma literacko-artystycznego „Dykcja”. Doktoryzował się na UWr w 2000, a habilitował tamże w 2014. Jako recenzent współpracuje z miesięcznikami „Nowe Książki” i „Odra”.

Dorota Michułka, Tradycja i nowoczesność. Nowy kanon lektur wobec wyzwań nowej rzeczywistości.

Zakres tematyczny wystąpienia:

  • definicja kanonu (czytanie arcydzieł, aksjologia, wychowanie dla literatury a wychowanie do wartości, przeszłość a teraźniejszość, kryteria lekturowych wyborów);
  • wyzwania współczesności – aktualność lekturowych przesłań (kontynuacje i nawiązania, „nowe” odczytania „starych” lektur);
  • wytyczne podstawy programowej na różnych etapach kształcenia (dawniej i dziś – ujęcie porównawcze); dziedzictwo kulturowe i klasyka literacka a współczesność i kultura popularna;
  • promowanie czytelnictwa (jak, co i dlaczego czytać?) – badania socjologiczne (np. Zofii Zasackiej);
  • Pan Tadeusz jako szkolna lektura (dawniej i dziś).

dr hab. Dorota Michułka – kierownik Zakładu Metodyki Nauczania Języka i Literatury Polskiej w Instytucie Filologii Polskiej na Uniwersytecie Wrocławskim; jest polonistką i historykiem; zajmuje się historią literatury, literaturą dla dzieci, kształceniem literacko-kulturowym (także w ujęciu historycznym), szkolną recepcją literatury i kultury, edukacją humanistyczną w perspektywie socjo-kulturowej; autorka dwóch monografii [ostatnia Ad usum Delphini. O szkolnej edukacji literackiej – dawniej i dziś (2013)], 130 artykułów, w tym ok. 20 opublikowanych za granicą; zastępca redaktora naczelnego międzynarodowego czasopisma „Filoteknos. Children’s Literature – Cultural Mediation – Anthropology of Childhood”; od 15 lat członek Międzynarodowego Towarzystwa do Badań nad Literaturą dla Dzieci (IRSCL, International Society Research on Children’s Literature).

Bożena Święch, Pan Tadeusz w praktyce szkolnej

Zakres tematyczny wystąpienia:

  • miejsce lektury w podstawie programowej kształcenia ogólnego od 2008 roku (spójność kształcenia, wymagania maturalne, analiza wybranych zadań);
  • Pan Tadeusz – sposoby na lekturę (gamifikacja i inne pomysły);
  • Pan Tadeusz w otwartej przestrzeni edukacyjne (od Śmiełowa do Muzeum Pana Tadeusza).

Bożena Święch – nauczyciel języka polskiego i wiedzy o kulturze w Liceum Ogólnokształcącym nr XV we Wrocławiu, doradca metodyczny języka polskiego we Wrocławskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli wykładowca metodyki nauczania przedmiotów humanistycznych w WSZ Edukacja, ekspert i egzaminator maturalny.

Elżbieta Kielman, Grzeczność nie jest nauką łatwą ani małą. Z Panem Tadeuszem lekcje w dobrym stylu

Zakres tematyczny wystąpienia:

  • realizacja wybranych zagadnień podstawy programowej na zajęciach z epopeją Adama Mickiewicza;
  • barwy świata – opis z intencją w tle w poemacie; rozmowa winna być taktem, nie wędzidłem – prowadzenie dialogu;
  • Prawdziwa wymowa polega na tym, aby powiedzieć wszystko, co trzeba, i tylko to, co trzeba – przemówienie.

Elżbieta Kielman – nauczyciel języka polskiego w Szkole Podstawowej nr 66 we Wrocławiu. Współpracuje we Wrocławskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli.

Lucyna Kościelniak, Oferta lekcji dla maturzystów – czy można przygotowywać się do egzaminu poza szkołą?

Zakres tematyczny wystąpienia:

  • lekcje dla maturzystów jako odpowiedź na zapotrzebowanie ze strony nauczycieli;
  • budowanie skojarzeń w oparciu o eksponaty muzealne;
  • przystosowanie lekcji do uczniów o potrzebach specjalnych – doświadczenia z pracy z uczniem z niepełnosprawnością słuchu.

Lucyna Kościelniak – polonistka, tyflopedagog i edukator muzealny. W wolnym czasie zgłębia tajniki Polskiego Języka Migowego oraz kultury Głuchych. W Dziale Edukacji Muzeum Pana Tadeusza odpowiada za lekcje odbywające się w części romantycznej muzeum oraz dokłada wszelkich starań, aby grupy integracyjne czuły się u nas dobrze. Od niedawna koordynuje projekt Tej ciszy chwila w Soplicowie, w którym Głusi przetłumaczą na swój język fragmenty narodowej epopei.

Eryk Cichocki, Jak Mickiewicz nas reformować, / Cywilizować będzie i konstytuować?

Zakres tematyczny wystąpienia:

  • miejsce Mickiewicza (i innych pisarzy) w nowej podstawie programowej;
  • percepcja utworów literackich u uczniów na II etapie edukacyjnym;
  • heurystyki twórcze jako propozycja pracy z tekstami Mickiewicza;
  • propozycje praktycznych zadań do pracy z utworami Mickiewicza.

Eryk Cichocki – magister, nauczyciel, uczestnik Stacjonarnych Studiów Doktoranckich Wydziału Filologicznego w Uniwersytecie Wrocławskim. Zajmuje się metodyką nauczania języka i literatury polskiej. W swojej pracy naukowej podejmuje zagadnienia Obcego i Innego w dyskursie edukacyjnym. Przygotowywana praca doktorska obejmuje zagadnienia kompetencji tekstotwórczych uczniów i bogacenie słownictwa. Nauczyciel z pasją. Czytelnik J. Tischnera i S. Becketta. Marzy o tym, by choć jeden dzień spędzić w Bibliotece Babel Borgesa.

Magdalena Musiał, Lekcje w Muzeum Pana Tadeusza. Oferta nieoczywista

Zakres tematyczny wystąpienia:

  • lekcja muzealna jako edukacja uzupełniająca – komu jest potrzebna?
  • zakres tematyczny lekcji w Muzeum Pana Tadeusza – jak zachęcić wszystkie grupy wiekowe;
  • dlaczego nie tylko dla tych, którzy czytali epopeję?
  • najbardziej nieoczywiści odbiorcy oferty lekcji muzealnych w Muzeum Pana Tadeusza.

Magdalena Musiał – z wykształcenia historyk sztuki, z zamiłowania i zawodowego wyboru edukatorka muzealna – doświadczenie w tym zawodzie zdobywała w Dziale Oświatowym Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Autorka sześciu przewodników dla dzieci po muzealnych wystawach, jedna z założycielek Forum Edukatorów Muzealnych. Z Muzeum Pana Tadeusza związana od momentu jego powstania, kieruje Działem Edukacji.

współpraca: Wrocławskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli (WCDN)